Prokrastynacja. Jak nie odkładać działania na później?

Pojęcie „prokrastynacja” zrobiło w ostatnich latach zawrotną karierę – nie bez powodu. Niemal każdy, słysząc o tym zjawisku po raz pierwszy, wykrzykuje: „Mam to! Znam! Tylko nie wiedziałem(-łam), że tak się to nazywa”. Potem przychodzi chwila refleksji. No dobrze, i co teraz? Jak przestać prokrastynować? Odkładamy na później nawet ważne rzeczy, choć wiemy, że to nam nie służy. To właśnie jest sedno prokrastynacji: niepotrzebne opóźnianie działania mimo świadomości, że będzie to miało negatywne konsekwencje.

Dlaczego to robię?

Prokrastynacja nie wynika z lenistwa. Jej możliwych przyczyn jest wiele. Psycholodzy w pierwszej kolejności wymieniają lęk przed porażką. Odkładamy, bo zadanie wywołuje coś nieprzyjemnego: lęk przed oceną, presję, poczucie „nie wiem, od czego zacząć”, nudę, frustrację, zmęczenie. Chcemy w ten sposób uniknąć dyskomfortu psychicznego. W stresujących warunkach (presja, chaos, przeciążenie) ryzyko prokrastynacji rośnie, bo mamy mniej zasobów, żeby ten dyskomfort unieść. Osoby, które prokrastynują, nie uciekają od pracy — uciekają od uczucia, które praca w nich uruchamia.

Niektórzy uzależniają się od działania pod presją czasu. Wiele osób zna ten mechanizm aż za dobrze. Kiedy w końcu mobilizujemy się i dowozimy zadanie na ostatnią chwilę, czujemy dużą satysfakcję. Wtedy sukces ma wyjątkowy smak, bo wykonanie zadania wydawało się praktycznie niemożliwe. Problem w tym, że działanie pod presją podnosi poziom stresu, obniża jakość decyzji, wzmacnia zmęczenie i ryzyko wypalenia.

Mimo wszystko możemy czerpać korzyści z takiej sytuacji. Jeśli w warunkach pośpiechu nie uda nam się jednak ukończyć zadania, wcale nie myślimy źle o swojej kompetencji – przecież każdemu by się nie udało. Możemy wówczas spokojnie przyznać, że miewamy problemy z systematycznością, jednak nasze wyobrażenie o własnej inteligencji i zdolnościach pozostaje nieskalane. To pułapka, w którą często wpadają perfekcjoniści – wolą nie wykonać zadania wcale niż wykonać je na niesatysfakcjonującym dla siebie poziomie.

Co tracę?

Każdy wytrawny prokrastynator zna cenę odkładania na później – jest nią życie w ciągłym napięciu. Myśl o niezrobionym zadaniu nie znika, odbierając poczucie spokoju i możliwość prawdziwego odpoczynku. Wykonanie zadania na ostatnią chwilę (lub zrozumienie, że już nie zdąży się go wykonać) przynosi tylko chwilową satysfakcję lub ulgę, która szybko ustępuje miejsca zmęczeniu i frustracji.

To najbardziej oczywista z ciemnych stron prokrastynacji. Kolejną jest to, że odkładając działanie, zatrzymujemy własny rozwój. Kompetencje, pewność siebie, poczucie sprawczości rodzą się z regularnej pracy, a nie z jednorazowych „akcji ratunkowych”. Kim był(a)byś, gdybyś systematycznie pracował(a) nad swoimi umiejętnościami i regularnie praktykował(a) w dowolnej dziedzinie? Odpowiedź czeka tuż za rogiem.

Jak przestać prokrastynować?

Internet pełen jest porad w stylu: „7 kroków do pokonania prokrastynacji”. Paradoksalnie – czytanie ich bywa kolejną formą odkładania działania. W istocie wybór jest prosty i tylko jeden. To wybór między tym, czy w danym momencie zacznę działać (choćby był to mały krok), czy ucieknę w coś łatwiejszego. Sekret zwalczenia prokrastynacji leży w tym, by decyzję o rozpoczęciu działania podjąć szybko, zanim urośnie naszej w głowie do rangi problemu, który zacznie nas przytłaczać.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej…

… na platformie Dolineo znajdziesz pigułkę wiedzy Jak nie odwlekać działania. Metoda 10 minut. To krótka, konkretna forma, która pomaga zrobić pierwszy krok i przejść od wiedzy do działania. Wypełnij formularz i wypróbuj Dolineo bezpłatnie.

Bibliografia:

www.researchgate.net/publication/369267931_Procrastination_and_health_A_longitudinal_test_of_the_roles_of_stress_and_health_behaviours

www.researchgate.net/publication/369223805_Procrastination_and_Stress_A_Conceptual_Review_of_Why_Context_Matters

Data aktualizacji: 16.12.2025